Không dùng tiền mặt hay mã QR, người dân chỉ cần mang rác đã phân loại đến ‘Chợ cộng đồng giảm rác’ để mua nông sản, đặc sản, các chế phẩm sinh học từ rác…
Vòng đời mới cho rác
Đều đặn vào sáng thứ Bảy hằng tuần, khuôn viên trụ sở UBND xã Cẩm Kim cũ (phường Hội An, TP. Đà Nẵng) lại trở nên nhộn nhịp. Dưới những tán cây xanh mát, người dân địa phương, du khách và các hộ kinh doanh mang theo những túi rác đã được phân loại cẩn thận để tham gia “Chợ cộng đồng giảm rác”.
Tại đây, các gian hàng bày bán nông sản thuận tự nhiên, bánh trái dân dã, mật mía, đường bát, sản phẩm thủ công và nhiều mặt hàng thân thiện với môi trường. Điểm khác biệt của phiên chợ là mọi hoạt động đều xoay quanh mục tiêu giảm phát sinh rác thải, thúc đẩy tái sử dụng và kéo dài vòng đời của tài nguyên.
“Chợ cộng đồng giảm rác” tại phường Hội An là điểm hẹn cuối tuần của người dân và du khách yêu môi trường. Ảnh: L.A.
Người dân có thể mang các loại rác hữu cơ như vỏ rau củ, lá cây hoặc rác tái chế đã được phân loại sạch để đổi lấy những sản phẩm được tạo ra từ chính quá trình tuần hoàn tài nguyên như phân hữu cơ, nước tẩy rửa sinh học, xà phòng làm từ dầu ăn đã qua sử dụng, than sinh học từ bã cà phê hay cây giống thuốc nam.
Mang theo một túi rác hữu cơ đến phiên chợ, bà Nguyễn Thị Liễu, phường Hội An, đổi lấy chai nước tẩy rửa sinh học phục vụ sinh hoạt gia đình. Theo bà Liễu, điều ý nghĩa nhất mà phiên chợ mang lại không phải là món quà đổi được mà là sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt.
Người dân mang rác tái chế đến phiên chợ để đổi lấy những sản phẩm phục vụ đời sống hằng ngày. Ảnh: L.A.
“Từ khi biết đến Chợ cộng đồng giảm rác, gia đình tôi hình thành thói quen phân loại rác tại nhà. Trước đây mọi loại rác đều bỏ chung một chỗ, còn bây giờ rác hữu cơ và rác tái chế được tách riêng. Tôi thấy vừa sạch sẽ hơn, vừa góp phần bảo vệ môi trường”, bà Liễu chia sẻ.
Không dừng lại ở hoạt động trao đổi, phiên chợ còn giúp người dân tận mắt chứng kiến hành trình “tái sinh” của rác thải. Ngay tại khu vực tổ chức, rác hữu cơ được xử lý thông qua các mô hình ủ phân, nuôi trùn quế và sản xuất chế phẩm sinh học. Trong khi đó, rác nhựa sau khi tiếp nhận được phân loại thành 15-16 nhóm khác nhau trước khi chuyển đến gần 10 doanh nghiệp tái chế liên kết.
Du khách và các em nhỏ hào hứng với các hoạt động từ rác thải tái chế. Ảnh: L.A.
Những trải nghiệm trực quan giúp khái niệm kinh tế tuần hoàn trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn. Chính vì vậy, phiên chợ không chỉ thu hút người dân địa phương mà còn trở thành điểm đến thú vị với nhiều du khách quốc tế. Chị Nany, du khách đến từ Colombia cho biết, dù từng chứng kiến nhiều mô hình tái chế rác thải trên thế giới nhưng đây là lần đầu tiên chị thấy một phiên chợ cộng đồng đưa hoạt động phân loại, tái chế và tuần hoàn tài nguyên đến gần người dân như vậy.
“Tôi thấy đây là một sáng kiến rất ý nghĩa. Không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, phiên chợ còn giúp giáo dục cộng đồng, đặc biệt là trẻ em, về vòng đời tuần hoàn của rác thải”, chị Nany chia sẻ.
Xây dựng hệ sinh thái tuần hoàn từ trong cộng đồng
Theo chị Vũ Mỹ Hạnh, sáng lập và Giám đốc điều hành Hoi An Eco Hub – Community Zero Waste Center, Chợ cộng đồng giảm rác không đơn thuần là nơi trao đổi hàng hóa mà là một mắt xích trong hệ thống quản lý rác thải phi tập trung dựa vào cộng đồng.
Lâu nay, rác thải sau khi phát sinh chủ yếu được thu gom tập trung rồi đưa đi xử lý hoặc chôn lấp. Tuy nhiên, việc phân loại rác tại nguồn sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu những điểm tiếp nhận, phân loại và xử lý phù hợp.
Chị Vũ Mỹ Hạnh cho rằng Chợ cộng đồng giảm rác là mắt xích quan trọng trong hệ thống quản lý rác thải dựa vào cộng đồng. Ảnh: L.A.
“Nếu chỉ kêu gọi người dân phân loại rác mà không có nơi tiếp nhận thì cuối cùng rác vẫn bị tập kết lẫn lộn. Những cơ sở trung gian như “Chợ cộng đồng giảm rác” giúp giữ rác ở lại vòng tuần hoàn, thay vì đi thẳng đến bãi chôn lấp”, chị Hạnh cho biết.
Một điểm đáng chú ý là mô hình được triển khai tại trụ sở UBND xã Cẩm Kim cũ sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Thay vì bỏ trống, nơi đây được chuyển đổi thành trung tâm cộng đồng về giảm thiểu và tuần hoàn rác thải, vừa phục vụ hoạt động môi trường, vừa tạo không gian sinh hoạt cho người dân.
Rác nhựa sau khi tiếp nhận được phân loại thành 15-16 nhóm khác nhau trước khi chuyển đến gần 10 doanh nghiệp tái chế liên kết. Ảnh: L.A.
Định hướng lâu dài của Hoi An Eco Hub là có thêm nhiều điểm phân loại rác tương tự được triển khai tại cộng đồng. “Khi mọi người cùng tham gia vào việc giảm phát sinh, phân loại, tái sử dụng và tuần hoàn tài nguyên, kinh tế tuần hoàn mới thực sự vận hành hiệu quả và bền vững”, chị Hạnh chia sẻ
Ông Võ Đăng Phong, Phó Chủ tịch UBND phường Hội An cho biết, việc phân loại rác tại nguồn và phát triển các mô hình tuần hoàn tài nguyên đang góp phần giảm lượng rác phải chôn lấp, tăng tỷ lệ tái chế, tái sử dụng và hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị xanh, sạch, bền vững.
Hiện địa phương đang phối hợp với Hoi An Eco Hub triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện mô hình phân loại rác “2 thùng, 1 túi”. Theo đó, rác hữu cơ được tách riêng với rác khó phân hủy, còn rác tái chế sạch được đưa đến “Chợ Cộng đồng giảm rác” để trao đổi hoặc tái sử dụng.
“Hiện Hoi An Eco Hub đang hỗ trợ xử lý rác cho khoảng 1.200 hộ dân tại khu vực Cẩm Kim. Mỗi ngày, đơn vị tiếp nhận và xử lý từ 400-500 kg rác hữu cơ, biến nguồn rác thải thành phân bón, dung dịch sinh học hoặc nguyên liệu phục vụ sản xuất”, ông Phong cho biết.
