Mỗi ngày ‘hồi sinh’ 100 tấn phế phụ phẩm nông nghiệp

Biến gánh nặng môi trường thành sản phẩm quý giá

Những bó rơm sau vụ gặt, lục bình ken đặc mặt kênh hay phân gia súc từ các trang trại vốn là gánh nặng môi trường nếu không được thu gom, xử lý phù hợp. Nhưng khi được đưa vào chu trình sản xuất mới, chúng lại trở thành nguyên liệu cho phân hữu cơ, đất trồng và giá thể.

Đó là cách Công ty Đất sạch Mê Kông (tỉnh Đồng Tháp) đang tổ chức chuỗi sản xuất dựa trên việc tận dụng phế phụ phẩm nông nghiệp để nuôi trùn quế, ruồi lính đen và chế biến các sản phẩm phục vụ trồng trọt.

Ông Nguyễn Công Vinh, Giám đốc điều hành Công ty Đất sạch Mê Kông cho biết, ý tưởng bắt đầu sau thời gian ông tìm hiểu một số mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Đức và Mỹ. Trong số các giải pháp sinh học, ông đặc biệt chú ý đến khả năng chuyển hóa chất hữu cơ của trùn quế.

“Con trùn quế có thể chuyển hóa nhiều loại chất hữu cơ thành dinh dưỡng cho đất. Từ đó, chúng tôi thử nghiệm, điều chỉnh quy trình để phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước”, ông Vinh nói.

Hiện hệ thống thu gom của Công ty Đất sạch Mê Kông khoảng 100 tấn phế phụ phẩm mỗi ngày. Riêng rơm rạ từ các vùng sản xuất lúa chiếm khoảng 30 – 40 tấn. Ngoài ra còn có phân bò, phân dê, vỏ trái cây và một số vật liệu hữu cơ khác.

Một nguồn nguyên liệu được tận dụng khá đặc biệt là lục bình. Tại một số khu vực thuộc vùng Đồng Tháp Mười, doanh nghiệp phối hợp thu gom sinh khối lục bình trên các tuyến kênh, sau đó đưa về cơ sở xử lý. Qua quá trình ủ và phối trộn, lục bình trở thành phân hữu cơ hoặc nguyên liệu sản xuất giá thể phục vụ vườn ươm, rau màu và hoa kiểng.

Cách làm này tạo ra hai giá trị cùng lúc: giảm lượng sinh khối lục bình gây cản trở dòng chảy và biến chúng thành đầu vào cho sản xuất.

Bên cạnh trùn quế, doanh nghiệp còn sử dụng ấu trùng ruồi lính đen để xử lý một số nguồn hữu cơ. Khác với trùn quế thường được nuôi trên nền hoặc luống, ấu trùng ruồi lính đen có thể nuôi trong hệ thống khay nhiều tầng, phù hợp với mô hình cần tiết kiệm diện tích.

Sau quá trình xử lý sinh học, phần vật liệu thu được tiếp tục được phối trộn với tro trấu, xơ dừa, chế phẩm vi sinh để tạo thành các sản phẩm phân hữu cơ, đất trồng và giá thể.

Theo ông Vinh, doanh nghiệp hiện có 5 cơ sở sản xuất, cung ứng khoảng 3.000 – 5.000 tấn thành phẩm mỗi tháng cho thị trường trong nước.

Vòng tuần hoàn tạo thêm sinh kế

Chuỗi sản xuất từ phế phụ phẩm không chỉ tạo giá trị về môi trường mà còn mở thêm việc làm tại khu vực nông thôn.

Anh Đoàn Quốc Huy, một công nhân làm việc tại doanh nghiệp cho biết, trước đây anh làm nhiều nghề tự do, từ phụ hồ đến bốc vác, thường xuyên phải đi xa và thu nhập thiếu ổn định. Từ năm 2023, khi có xưởng sản xuất gần nhà, anh xin vào làm công nhân.

“Nhà cách xưởng khoảng 6 – 7km nên sáng đi chiều về. Thu nhập khoảng 6,5 – 7 triệu đồng/tháng, có hỗ trợ cơm và tham gia bảo hiểm nên cuộc sống ổn định hơn”, anh Huy chia sẻ.

Theo doanh nghiệp, toàn hệ thống hiện tạo việc làm cho hơn 100 lao động với thu nhập từ khoảng 6 triệu đồng đến trên 10 triệu đồng/người/tháng, tùy vị trí.

Các cơ sở sản xuất cũng trở thành điểm tham quan, thực tập của sinh viên một số trường đại học có đào tạo ngành nông nghiệp. Tại đây, sinh viên được tiếp cận quy trình xử lý phế phụ phẩm, nuôi trùn quế, ruồi lính đen và sản xuất phân hữu cơ, giá thể.

Theo ông Vinh, doanh nghiệp hướng tới không chỉ sản xuất phân bón mà còn thay đổi cách nhìn về phế phụ phẩm nông nghiệp. “Nếu được phân loại và có quy trình xử lý phù hợp, nhiều thứ trước đây bị xem là chất thải có thể trở thành nguyên liệu cho một chu trình sản xuất mới”, ông nói.

Doanh nghiệp hiện tiếp tục tính toán mở rộng diện tích nuôi trùn quế, tăng khả năng tiếp nhận nguyên liệu hữu cơ và phát triển thêm sản phẩm phục vụ canh tác theo hướng sinh thái.

Để những mô hình như Công ty Đất sạch Mê Kông được nhân rộng, công nghệ xử lý chỉ là một phần của bài toán. Khâu thu gom phải đủ ổn định, chi phí vận chuyển phải hợp lý, chất lượng đầu vào cần được kiểm soát và sản phẩm phải có thị trường. Đây cũng là điểm quyết định để kinh tế tuần hoàn có thể đi xa hơn những mô hình đơn lẻ.