Ngày 17 tháng 9 năm 2026
Gandhinagar, Gujarat, Ấn Độ, ngày 17 tháng 9 năm 2026 – Viện Quản lý Nước Quốc tế (IWMI) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam đã đồng tổ chức một Phiên Chuyên đề (Accelerator Session) trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Tuần hoàn Thế giới 2026 (WCEF2026), với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái kinh doanh tuần hoàn: Bài học từ Việt Nam và Global South.” Phiên thảo luận được tổ chức theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, quy tụ các doanh nghiệp, đại diện cơ quan nhà nước, nhà đầu tư và các đối tác phát triển, bao gồm Bộ Công Thương Việt Nam, Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam, GIZ, Agricultural Finance Corporation (AFC) Ấn Độ và Accra Metropolitan Assembly. Phiên thảo luận tập trung làm rõ một hệ sinh thái kinh doanh tuần hoàn cần có những yếu tố nào, cũng như cách các mô hình thí điểm kinh tế tuần hoàn tại Global South có thể tiến tới trở thành những mô hình kinh doanh có khả năng tiếp cận tài chính, thu hút đầu tư và mở rộng quy mô.
Tiến sĩ Gopal Kumar, Đại diện Quốc gia của IWMI tại Ấn Độ và Bangladesh, mở đầu phiên thảo luận bằng cách đặt vấn đề trong bối cảnh thực tế mà các khu vực đang phát triển đang phải đối mặt. “Global South có khát vọng phát triển hoàn toàn chính đáng; tuy nhiên, khu vực này không thể đơn giản sao chép mô hình tăng trưởng đã được áp dụng ở những nơi khác, bởi mối quan hệ của khu vực với tài nguyên thiên nhiên là khác biệt, đặc biệt trong bối cảnh quy mô khai thác tài nguyên như trước đây là điều không thể và cũng không nên lặp lại,” ông cho biết. “Điều đó có nghĩa rằng chỉ nâng cao hiệu quả là chưa đủ; chúng ta cần tái sử dụng, tái tạo và khép kín vòng tuần hoàn. Tuy nhiên, chỉ riêng công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ không thể giúp chúng ta đạt được mục tiêu này; chúng ta cần một môi trường thuận lợi về chính sách, mô hình kinh doanh, cơ chế tài chính và sự hợp tác để đưa những sáng kiến còn phân tán hiện nay phát triển ở quy mô lớn hơn trong tương lai.”
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Bộ Công Thương Việt Nam, nhấn mạnh rằng, nhận thức được tầm quan trọng của việc hỗ trợ doanh nghiệp theo đuổi phát triển bền vững, Chính phủ Việt Nam đặc biệt chú trọng củng cố khung pháp lý, chính sách và tăng cường hợp tác chặt chẽ với các đối tác phát triển. Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong các lĩnh vực công nghiệp và thương mại, tập trung vào việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật về kinh tế tuần hoàn; đẩy nhanh việc áp dụng các phương thức sản xuất và kinh doanh tuần hoàn trong các ngành định hướng xuất khẩu; đồng thời tăng cường liên kết với đổi mới sáng tạo, phát triển thị trường nguyên liệu tái chế và các chuỗi giá trị tuần hoàn.
Sáu doanh nghiệp Việt Nam đã giới thiệu các mô hình kinh doanh thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, gồm Hestia Fashion trong lĩnh vực dệt may, Felix trong lĩnh vực nệm, Nani với mô hình nâng cấp và tái sử dụng denim, VTCOS trong lĩnh vực mỹ phẩm, Lemit Foods trong chế biến thực phẩm, cùng với Hợp tác xã Lạc Địa, một hợp tác xã nông nghiệp dựa vào cộng đồng. Mỗi đơn vị đã trình bày một cách tiếp cận khác nhau nhằm duy trì giá trị của vật liệu và tài nguyên sinh học trong vòng tuần hoàn. Các giải pháp được giới thiệu bao gồm: sản xuất vải từ xơ lá dứa; thu hồi các thành phần của nệm để tái sử dụng; đưa vật liệu denim trở lại thị trường thông qua các yêu cầu kỹ thuật từ bên mua có khả năng truy xuất nguồn gốc; sản xuất mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc cá nhân từ vỏ thanh long; sản xuất thực phẩm giàu protein từ mít non; và mô hình hợp tác xã nuôi ấu trùng ruồi lính đen bằng chất thải hữu cơ từ nông nghiệp và thực phẩm. Ấu trùng sau đó được chuyển hóa thành thức ăn chăn nuôi, trong khi phần chất thải còn lại được hoàn trả cho đất dưới dạng phân bón, qua đó khép kín vòng tuần hoàn giữa chất thải, chăn nuôi và sản xuất cây trồng, đồng thời tạo và duy trì thu nhập cho cộng đồng địa phương. Nhìn chung, các trường hợp này cho thấy các thực hành kinh tế tuần hoàn đã và đang được triển khai trong khu vực doanh nghiệp tư nhân tại Việt Nam. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vẫn đang phải đối mặt với năm rào cản phổ biến khi mở rộng quy mô, bao gồm:
(i) Thiếu các tiêu chuẩn và tiêu chí chung về tính tuần hoàn;
(ii) Chất lượng và mức độ tiêu chuẩn hóa của các vật liệu tuần hoàn chưa đồng đều;
(iii) Khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc và đo lường các dòng vật liệu tuần hoàn;
(iv) Hạn chế về kết nối thị trường và chuỗi giá trị; và
(v) Chi phí và rủi ro cao trong quá trình chuyển từ đổi mới sáng tạo sang triển khai ở quy mô lớn.
Bà Hoàng Thị Diệu Linh, Cán bộ Chương trình, UNDP Việt Nam, tiếp tục làm rõ vấn đề này từ góc nhìn của doanh nghiệp: “Những gì chúng tôi ghi nhận từ các doanh nghiệp Việt Nam cho thấy các giải pháp tuần hoàn và đổi mới sáng tạo đã và đang được triển khai. Tuy nhiên, để chuyển từ một mô hình thí điểm đầy tiềm năng thành một mô hình kinh doanh có khả năng mở rộng quy mô thì cần nhiều hơn một sản phẩm hay công nghệ tốt. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một hệ sinh thái hỗ trợ xung quanh để giúp họ tiêu chuẩn hóa nguyên vật liệu, xác minh tính tuần hoàn, đo lường tác động, tiếp cận tài chính và kết nối với các thị trường cũng như các đối tác chuỗi giá trị đáng tin cậy. Vì vậy, bước tiếp theo là chuyển tính tuần hoàn từ tham vọng riêng của từng doanh nghiệp thành một nỗ lực chung của cả hệ sinh thái, thông qua việc hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng cơ sở bằng chứng, đáp ứng các tiêu chuẩn, tăng cường quan hệ đối tác và củng cố niềm tin của thị trường – những yếu tố cần thiết để các mô hình tuần hoàn của họ trở nên đáng tin cậy, có khả năng thu hút đầu tư và mở rộng quy mô.”
Phiên tọa đàm sau đó tiếp tục củng cố thông điệp này từ góc độ tài chính và quan hệ đối tác. Các diễn giả chỉ ra một “khoảng trống trung gian” (missing middle) trong tài chính dành cho kinh tế tuần hoàn và kêu gọi xây dựng các mô hình tập hợp dự án, tài chính hỗn hợp và các quan hệ đối tác phát triển đóng vai trò kết nối để thu hẹp khoảng trống này. Ông Amit Sinha từ Agricultural Finance Corporation (AFC) Ấn Độ cho biết: “Thách thức không nằm ở việc thiếu nguồn vốn; mà nằm ở việc xây dựng được những cấu trúc có khả năng thu hút đầu tư, qua đó nguồn vốn có thể tự tin tiếp cận các doanh nghiệp tuần hoàn.” Bà Fleur Gribnau, Bí thư thứ nhất phụ trách Kinh tế, Đại sứ quán Hà Lan tại Việt Nam, bổ sung rằng các đối tác phát triển: “Nên đóng vai trò là những bên kết nối, chứ không chỉ đơn thuần là nhà tài trợ,” đồng thời kêu gọi các đối tác “giảm cách tiếp cận tài trợ mang tính giao dịch ngắn hạn và tăng cường kết nối mang tính cấu trúc, dài hạn.” Từ góc độ chính quyền đô thị, ông Solomon Noi, Giám đốc Quản lý Chất thải của Accra Metropolitan Assembly, giải thích lý do thành phố Accra chuyển sang áp dụng kinh tế tuần hoàn từ chính nhu cầu thực tiễn: “Cho dù một bãi chôn lấp có quy mô lớn đến đâu, cuối cùng nó cũng sẽ đạt đến giới hạn công suất; đó là lý do chúng tôi đưa các giải pháp tuần hoàn vào quản lý chất thải của Accra.”
Các cuộc thảo luận trong suốt phiên làm việc cũng làm nổi bật một khoảng trống lớn: những ý tưởng tốt và các mô hình thí điểm đầy triển vọng thường phát triển nhanh hơn so với cơ sở bằng chứng cần thiết để các bên có thể tự tin đưa ra quyết định. Tiến sĩ Tosin Somorin, Nhà nghiên cứu về Kinh tế tuần hoàn và Quản lý chất thải tại IWMI, chia sẻ về ý nghĩa của việc thu hẹp khoảng trống này: “Điều nổi bật đối với tôi là nhiều nhà ra quyết định vẫn đang phải làm việc dựa trên những bằng chứng chưa đầy đủ. Một chính quyền địa phương hoặc một doanh nhân có thể nhìn thấy chất thải và nhận ra cơ hội, nhưng họ hiếm khi có một phương thức đáng tin cậy để so sánh phương án nào thực sự mang lại hiệu quả – xét trên cả phương diện xã hội, môi trường và tài chính – trước khi quyết định đầu tư nguồn lực vào phương án đó.” “Đó chính là khoảng trống mà Công cụ Hỗ trợ Ra quyết định WasteWise (WasteWise Decision Support Tool – DST), được IWMI ra mắt tại sự kiện, đang từng bước giúp thu hẹp. Qua đó, các quyết định về kinh tế tuần hoàn có thể được xây dựng trên cơ sở bằng chứng vững chắc hơn, đồng thời tạo điều kiện để các mô hình thí điểm phát triển thành những mô hình kinh doanh có khả năng tiếp cận tài chính, thu hút đầu tư và mở rộng quy mô.” Tiến sĩ Solomie Gebrezgabher, Nhà nghiên cứu cấp cao về Kinh tế tại IWMI, người đã giới thiệu WasteWise tại phiên thảo luận, giải thích điểm khác biệt của công cụ: “Hầu hết các nghiên cứu khả thi chỉ xem xét một hoặc hai chỉ số. WasteWise DST cho phép đánh giá đồng thời tất cả các chỉ số, đồng thời vẫn có thể điều chỉnh trọng số xếp hạng dựa trên những ưu tiên thực tế của từng người ra quyết định.”
