Hà Nội: Xử lý chất thải rắn xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn

Hà Nội đang đồng loạt triển khai giải phóng mặt bằng cho hơn 1.400 dự án hạ tầng giao thông và chỉnh trang đô thị khiến lượng chất thải rắn xây dựng tăng mạnh, 3.000 đến 3.400 tấn mỗi ngày. Việc quản lý, xử lý và tái chế chất thải rắn xây dựng là vấn đề phát sinh mà ngành môi trường thủ đô cần sớm giải quyết. Phóng viên báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Quý – Trưởng phòng quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội).

Chất thải rắn xây dựng đang tăng nhanh theo sự phát triển hạ tầng  của Hà Nội đang đặt ra những thách thức gì, thưa ông?

TP. Hà Nội đang trong giai đoạn phát triển hạ tầng rất mạnh mẽ với nhiều dự án trọng điểm như các tuyến đường vành đai, các tuyến hầm metro, cầu vượt sông…Chính vì vậy, khối lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh ngày càng lớn.

Theo số liệu thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, mỗi ngày trên địa bàn TP Hà Nội phát sinh khoảng 3.000-3.400 tấn chất thải rắn xây dựng. Thậm chí, dự báo đến năm 2030 khi bước vào cao điểm, con số này có thể lên đến 10.000 tấn/ngày tại các giai đoạn tức thời.

Tuy nhiên, trong thử thách luôn có cơ hội. Một tín hiệu rất đáng mừng là khoảng 90% lượng chất thải rắn xây dựng của Hà Nội là vật liệu vô cơ có tính trơ cao, mang lại khả năng tái chế và tái sử dụng cực kỳ lớn.

Cụ thể, phân tích thành phần cho thấy có 25-35% là đất, sỏi, cát; 20-30% là gạch xây dựng; 20-25% là bê tông, còn lại 8-10% là nhựa, kim loại và các vật liệu khác. Nếu tận dụng tốt, đây chính là một “mỏ tài nguyên” khổng lồ cho các công trình.

Thưa ông, việc quản lý chất thải rắn xây dựng đang được các cơ quan chức năng của TP Hà Nội kiểm soát như thế nào?

Để quản lý khối lượng chất thải rắn xây dựng, UBND TP Hà Nội đã ban hành các quy định quản lý khép kín toàn bộ vòng đời của chất thải. Trong đó, đặt ra yêu cầu phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình như sau:

Tại nguồn thải, chủ đầu tư phải lập phương án quản lý chất thải rắn ngay từ giai đoạn khảo sát, thiết kế. Công tác tháo dỡ phải có kiểm soát, phá dỡ chọn lọc và phân loại triệt để ngay từ công trường nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm tái chế.

Về công tác vận chuyển, toàn bộ quá trình vận chuyển phải được kiểm soát bằng phiếu giao nhận, chứng từ cần xác nhận, kết hợp với dữ liệu GPS và camera giám sát. Thành phố đang hướng tới xây dựng hệ thống e-tracking và chứng từ điện tử (e-manifest) theo thời gian thực; mỗi chuyến xe phải có một e – manifest duy nhất, không hợp lệ sẽ không được phép vận chuyển.

Về hướng kinh tế tuần hoàn, quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo TP Hà Nội là ưu tiên tái chế, tận dụng tối đa cân bằng vật chất sử dụng tại chỗ, hạn chế tối đa việc đào bỏ nền và vận chuyển đi.

Chúng tôi đang xây dựng lộ trình tăng tỷ lệ sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu xanh, thân thiện với môi trường trong các công trình sử dụng vốn nhà nước và khuyến khích áp dụng cả công trình có vốn ngoài ngân sách.

Thưa ông, chất thải xây dựng được thu gom, tái chế và tiến tới xử lý như thế nào? 

TP Hà Nội hiện nay chỉ có 2 điểm tập kết và xử lý chính tại Pháp Vân – Cầu Giẽ và khu Nguyên Khê (Đông Anh cũ). Chúng tôi đã đề ra các giải pháp xử lý theo 3 phương án cụ thể:

Thứ nhất, ưu tiên tuyệt đối xử lý tại chỗ. Đây là yêu cầu bắt buộc đối với các công trình giao thông. Các chủ đầu tư phải thực hiện các biện pháp gia cố đất tại chỗ, tuyệt đối không được đào bỏ lớp nền cũ nếu chưa có giải pháp gia cố. Sản phẩm tái chế phải được tận dụng ngay để san lấp, đắp nền, làm móng cho chính dự án đó.

Thứ hai, thiết lập các cơ sở tạm thời quy mô cấp xã, phường nhằm giải quyết điểm nghẽn tức thời. TP Hà Nội cho phép rà soát các quỹ đất công, đất bãi ven sông do UBND cấp xã, phường quản lý chưa sử dụng để làm điểm tiếp nhận, trung chuyển và xử lý chất thải rắn xây dựng tạm thời. Thời hạn cho thuê đất ngắn hạn, không quá 5 năm. Đặc biệt, các điểm này không được xây dựng công trình kiên cố, phải đảm bảo an toàn đê điều, thoát lũ và khi hết hạn phải hoàn trả mặt bằng bàn giao không điều kiện.

Thứ 3, đầu tư cơ sở bài bản, lâu dài theo quy hoạch. TP đang đôn đốc quyết liệt tiến độ khởi công 5 dự án xử lý tập trung quy mô lớn bao gồm: Nhà máy tại Dục Tú công suất 2.000 tấn/ngày; khu X16B và X16A tại Chương Dương; khu xử lý Tiến Thắng và dự án khu xử lý Xuân Sơn. Các nhà máy này sẽ giải quyết căn cơ bài toán chất thải rắn xây dựng của Thủ đô đến năm 2030.

Thưa ông, việc áp dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý chất thải rắn xây dựng đang được thực hiện bài bản như thế nào?

Hiện nay, công nghệ trên địa bàn phần lớn dừng ở mức nghiền cơ học đơn giản làm vật liệu san nền, giá trị gia tăng thấp. Theo lộ trình của UBND TP Hà Nội trong giai đoạn tới là khuyến khích chuyển giao các công nghệ tiên tiến như: công nghệ nghiền kết hợp tuyển khí, tuyển khô (Nhật Bản đang áp dụng) để thu hồi cát, cốt liệu mức cao hoặc xã hơn là công nghệ gia nhiệt kết hợp nghiền rung (Thụy Sĩ đang áp dụng) để thu hồi tối đa cả xi măng.

Để các nhà đầu tư yên tâm sản xuất, Sở Xây dựng đã khẩn trương ban hành các định mức, đơn giá tạm thời cho công tác tái chế, gia cố. Ví dụ, như áp dụng TCVN 13694-2023 cho cấp phối tái chế làm móng đường đô thị, hay TCVN 13150-1:2020 cho tái chế bê tông nhựa nguội tại chỗ. Điều này sẽ giúp các chủ đầu tư, ban quản lý dự án có cơ sở lập và quản lý chi phí minh bạch, dễ dàng đưa vật liệu tái chế vào dự toán công trình.

Thùy Linh – Viết Dũng