Kinh tế tuần hoàn từ rác thải ở chợ dân sinh

Biến rác thành tài nguyên

Từ đầu tháng 5/2026, lượng rác từ chợ Quán Hộ (phường Thanh Khê, TP. Đà Nẵng) phải vận chuyển lên bãi rác Khánh Sơn đã giảm đáng kể. Kết quả này đến từ mô hình thí điểm xử lý rác hữu cơ do Công ty Cổ phần Năng lượng sạch Hải Vân phối hợp với UBND phường Thanh Khê triển khai.

Theo anh Trương Tử Long, Giám đốc Công ty Cổ phần Năng lượng sạch Hải Vân, chợ Quán Hộ là một trong những chợ lớn của phường Thanh Khê với 473 lô, quầy kinh doanh. Mỗi ngày, chợ phát sinh khoảng 2,7m³ rác thải, phần lớn là rau, củ, quả, thực phẩm tươi sống và các phụ phẩm trong quá trình buôn bán. Trước đây, dù đã thực hiện phân loại tại nguồn, phần lớn lượng rác hữu cơ này vẫn được vận chuyển đến bãi rác Khánh Sơn để xử lý theo phương thức truyền thống.

Từ thực tế đó, cuối tháng 4/2026, Công ty Cổ phần Năng lượng sạch Hải Vân phối hợp với UBND phường Thanh Khê triển khai chương trình thí điểm xử lý rác hữu cơ tại chợ Quán Hộ. Chương trình kéo dài đến hết tháng 12/2026 với tổng kinh phí khoảng 120 triệu đồng do doanh nghiệp tự đầu tư.

Thay vì xử lý theo phương thức truyền thống, mô hình áp dụng quy trình chuyển hóa rác hữu cơ thành tài nguyên theo hướng kinh tế tuần hoàn. Rác sau khi được phân loại tại nguồn sẽ được nghiền nhỏ, phối trộn với chế phẩm vi sinh và sử dụng làm thức ăn cho sâu canxi. Sâu sau thu hoạch được dùng làm thức ăn chăn nuôi, còn phân sâu trở thành phân bón hữu cơ, tạo nên một vòng tuần hoàn khép kín. Nhờ đó, phần lớn rác hữu cơ được tái tạo thành tài nguyên phục vụ sản xuất thay vì trở thành gánh nặng cho môi trường.

Hiện mô hình đang vận hành với 5 thùng xử lý, công suất khoảng 100 kg rác hữu cơ mỗi ngày. Một số loại phế phẩm như thân cây sả vẫn còn khó xử lý do sâu canxi khó tiêu thụ, tuy nhiên doanh nghiệp đang tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm các chủng vi sinh phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả vận hành.

“Mục tiêu của chúng tôi là xử lý rác ngay tại nguồn phát sinh thay vì đưa lên bãi rác Khánh Sơn. Nhiều năm qua, việc phân loại rác đã được tuyên truyền rộng rãi nhưng vẫn còn thiếu giải pháp cho giai đoạn sau phân loại. Mô hình này hướng tới việc hoàn thiện mắt xích còn thiếu đó”, anh Long chia sẻ.

Không chỉ mang lại hiệu quả về môi trường, mô hình còn từng bước thay đổi nhận thức và thói quen của các tiểu thương trong việc phân loại rác tại nguồn. Bà Lê Thị Gái, tiểu thương chợ Quán Hộ, cho biết việc phân loại rác hiện nay khá đơn giản và không làm phát sinh thêm nhiều công việc. “Chai nhựa, túi nilon bỏ riêng; rau, củ, quả hư hỏng bỏ riêng. Có người đến thu gom nên rất thuận tiện. Khi biết rác hữu cơ được tận dụng để làm phân bón và nuôi sâu canxi, bà con ai cũng có ý thức thực hiện hơn”, bà Gái nói.

Hướng đi cho kinh tế tuần hoàn

Theo ông Hồ Kháng, Tổ trưởng Tổ quản lý chợ Quán Hộ, việc xử lý và tái chế rác hữu cơ không phải là câu chuyện mới tại chợ. Trước đây, chợ từng triển khai mô hình tái chế chất thải thực phẩm thành phân compost phục vụ chăm sóc cây xanh và mang lại những kết quả tích cực. Tuy nhiên, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hoạt động này đã tạm dừng.

Trên nền tảng những kinh nghiệm đã có, khi chương trình xử lý rác hữu cơ mới được triển khai, Tổ quản lý chợ đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cho các tiểu thương. Theo ông Kháng, nhiều hộ kinh doanh trước đây đã thực hiện phân loại rác tại nguồn, nhưng chưa thực sự hiểu rác sau phân loại sẽ được xử lý và tái sử dụng như thế nào.

“Mô hình cho thấy hiệu quả rõ rệt nhưng cần được đầu tư mở rộng. Nếu có thêm sự hỗ trợ về cơ chế, mặt bằng và nguồn lực, việc nhân rộng tại các chợ khác như Phú Lộc hoặc các khu dân cư đông đúc sẽ góp phần giảm đáng kể áp lực cho hệ thống xử lý rác của thành phố”, ông Kháng đề xuất.

“Khi biết rác hữu cơ có thể được tái chế thành phân bón, thức ăn chăn nuôi và tạo ra giá trị kinh tế, bà con tích cực tham gia hơn hẳn. Điều đó cho thấy khi người dân nhìn thấy kết quả cụ thể, việc phân loại rác sẽ trở nên dễ dàng và bền vững hơn”, ông Kháng chia sẻ.

Dù bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, mô hình hiện vẫn đang trong giai đoạn thí điểm với quy mô còn khiêm tốn. Công suất xử lý khoảng 100 kg rác hữu cơ mỗi ngày mới chỉ đáp ứng được một phần lượng rác phát sinh tại chợ.

Bà Lê Thị Thành Huyên, Phó Trưởng phòng Kinh tế – Hạ tầng phường Thanh Khê cho biết, việc lựa chọn chợ Quán Hộ làm nơi triển khai thí điểm xuất phát từ đề xuất của Công ty Cổ phần Năng lượng sạch Hải Vân và Tổ quản lý chợ. Mục tiêu là tìm kiếm giải pháp xử lý hiệu quả lượng rác hữu cơ phát sinh hằng ngày, qua đó giảm mùi hôi, nước rỉ rác cũng như chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý.

Theo bà Huyên, thông qua chương trình này, địa phương kỳ vọng giảm lượng rác phải vận chuyển đến khu xử lý tập trung, tiết kiệm chi phí, cải thiện vệ sinh môi trường và từng bước xây dựng hình ảnh “Chợ xanh – sạch – văn minh”. Đồng thời, kết quả thí điểm sẽ là cơ sở để nghiên cứu, đánh giá khả năng nhân rộng tại các chợ dân sinh khác trên địa bàn.

“Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền về tiêu dùng xanh, tiêu dùng bền vững; khuyến khích sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, tăng cường phân loại chất thải tại nguồn và nhân rộng các mô hình giảm thiểu, tái chế, tái sử dụng chất thải hiệu quả.

Đồng thời, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị, doanh nghiệp nghiên cứu và triển khai các giải pháp kinh tế tuần hoàn phù hợp, góp phần xây dựng môi trường sống xanh, sạch, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thực hiện mục tiêu xây dựng ‘Thanh Khê – Phường Môi trường’”, bà Huyên cho biết.

Trong bối cảnh Đà Nẵng hướng đến mục tiêu xây dựng thành phố môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, mô hình xử lý rác hữu cơ tại chợ Quán Hộ cho thấy một hướng đi hiệu quả. Không chỉ giảm lượng rác phải chôn lấp, mô hình còn biến rau héo, củ quả hư hỏng thành nguồn tài nguyên phục vụ sản xuất, qua đó góp phần chuyển đổi tư duy quản lý môi trường từ xử lý chất thải sang khai thác tài nguyên, hướng tới phát triển đô thị xanh và bền vững.