Ngày 10/6/2026, tại Hà Nội, Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (IIEL) phối hợp cùng Mạng lưới các doanh nghiệp nông nghiệp xanh Việt Nam (VINGA) tổ chức Tọa đàm “Hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn – Kinh tế xanh. Đây là dịp để các đại biểu chia sẻ tri thức và mở ra những cơ hội hợp tác thực chất; kết nối nhà quản lý, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp, nhằm hướng đến xây dựng các mô hình tuần hoàn chuẩn hóa từ cấp độ cơ bản đến tiên tiến.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội đồng quản lý, IIEL chia sẻ, hiện nay, biến đổi khí hậu toàn cầu và sự suy kiệt tài nguyên không còn là lời cảnh báo mang tính dự báo của tương lai, mà đã trở thành những thách thức hiện hữu, tác động trực tiếp đến an ninh kinh tế, an ninh lương thực và sự phát triển bền vững của mọi quốc gia. Tại Hội nghị COP26, Chính phủ Việt Nam đã đưa ra cam kết chính trị mạnh mẽ đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu chiến lược này, việc chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống – vốn dựa trên triết lý khai thác cạn kiệt, sản xuất đại trà, tiêu dùng lãng phí và thải bỏ tự do sang mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh không chỉ là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà còn là con đường bắt buộc mang tính sống còn.
Đại diện cho khối doanh nghiệp tiên phong, bà Nguyễn Thị Thảo – Nhà sáng lập, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn VN.GIC chia sẻ: “Tập đoàn Kinh tế Xanh Việt Nam không chỉ định vị là một doanh nghiệp phát triển bền vững, mà kỳ vọng trở thành đối tác đồng hành tin cậy cùng Chính phủ, các tổ chức và cộng đồng để kiến tạo hệ sinh thái kinh tế xanh. Chúng tôi xác định nông nghiệp xanh chính là giá trị cốt lõi và nền tảng phát triển lâu dài.”
Để tối ưu hóa lợi thế địa lý và tài nguyên của Việt Nam, chuỗi giá trị tuần hoàn cần được triển khai toàn diện, đồng bộ từ khâu sản xuất, chế biến, bảo quản thương mại đến tái sử dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp. Trong đó, ứng dụng sâu rộng giải pháp công nghệ cao là đòn bẩy bắt buộc để nâng cao giá trị gia tăng của nông sản Việt trên trường quốc tế.
Theo TS. Nguyễn Thị Thu Hiền, dưới góc nhìn khoa học, kinh tế tuần hoàn không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật mang tính bề nổi như thu gom hay tái chế rác thải. Bản chất sâu xa của nó là sự kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế khép kín. Ở đó, dòng vật chất cần được vận động tuần hoàn, liên tục, từ khâu trồng trọt, chăn nuôi cho đến thủy hải sản; chất thải của chu trình này phải trở thành tài nguyên đầu vào cho chu trình kế tiếp. Mục tiêu cốt lõi là tối ưu hóa giá trị vòng đời của tài nguyên thô, triệt tiêu các tác động tiêu cực đến môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học bản địa. Tuy nhiên, thực tiễn nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam cho thấy hành trình dịch chuyển này đang vấp phải những rào cản mang tính hệ thống. Với đặc thù của một nền nông nghiệp quy mô nhỏ, manh mún, các hộ gia đình hay các hợp tác xã đơn lẻ rất khó để tự mình khép kín 100% một chu trình tuần hoàn. Vì vậy, chúng ta cần một hệ sinh thái liên kết đa ngành, đó là nơi mà người trồng trọt bắt tay với nhà chăn nuôi, nơi doanh nghiệp chế biến sâu liên kết chặt chẽ với các đơn vị công nghệ để xử lý phụ phẩm. Để hệ sinh thái ấy vận hành một cách trơn tru, hiệu quả và bền vững, bắt buộc phải xây dựng dựa trên hai bệ đỡ mang tính nền tảng: (i) Công nghệ và năng lực quản trị hiện đại, nghĩa là chúng ta cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ sinh học tiên tiến, hệ sinh thái cảm biến (IoT) để kiểm soát, minh bạch hóa dữ liệu dòng vật chất và dấu chân các-bon (Carbon footprint); (ii) Xây dựng hành lang pháp lý vững chắc: Doanh nghiệp và người dân cần những tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, bộ tiêu chí phân cấp mô hình cụ thể, đi kèm cơ chế, chính sách kích cầu, tín dụng xanh và chứng chỉ xanh thiết thực để thúc đẩy động lực đổi mới sáng tạo.
Tọa đàm diễn ra xoay quanh 3 nội dung trọng tâm, mang tính hành động cao: (i) Phiên Tọa đàm chính với chủ đề “Kinh tế tuần hoàn và xu hướng phát triển trong tương lai”. Các đại biểu đã tập trung phân tích sâu sắc xu hướng phát triển kinh tế tuần hoàn trên thế giới và Việt Nam; thảo luận về tiêu chuẩn công nghệ xanh, bộ chỉ số ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị), chuỗi cung ứng bền vững và các giải pháp chiến lược định hướng nông nghiệp phát thải thấp (Net-Zero). Đồng thời, cung cấp hành lang pháp lý hiện hành hỗ trợ cho đổi mới sáng tạo, các tiêu chuẩn về công nghệ xanh, chứng chỉ xanh; định hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong bối cảnh tái cơ cấu ngành gắn với mục tiêu Net-Zero 2050 của Chính phủ; thảo luận về đầu tư xã hội và tầm nhìn tương lai đối với các sản phẩm kinh tế xanh; (ii) Phiên Thảo luận mở và hỏi đáp: Là không gian để các đại biểu cùng lắng nghe những mô hình thực tiễn sinh động – từ chiến lược chuyển đổi kép (số hóa và xanh hóa), cho đến các chương trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng gắn liền với sinh kế xanh tại các địa phương. Nổi bật là Chiến lược chuyển đổi kép trong hệ sinh thái nông nghiệp của Công ty Đồng Tâm; (iii) Lễ ký kết hợp tác chiến lược triển khai Hệ sinh thái U-GIC MART và ký kết Biên bản ghi nhớ ba bên “Chương trình phối hợp liên tịch triển khai chăm sóc sức khỏe cộng đồng và chống lao chủ động năm 2026”. Đây là minh chứng sống động cho tinh thần liên kết hành động, biến những cam kết lý thuyết trên nghị trường thành kết quả thực chất tại thực địa.
Chia sẻ về định hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn trong bối cảnh tái cơ cấu ngành gắn với mục tiêu Net-Zero 2050 của Chính phủ, PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, phát triển nông nghiệp tuần hoàn là yêu cầu bắt buộc. Đây không chỉ là giải pháp chiến lược để tái cấu trúc ngành mà còn là công cụ then chốt giúp Việt Nam hiện thực hóa cam kết Net-Zero vào năm 2050. Định hướng cụ thể được PGS.TS nhấn mạnh bao gồm: (i) Chuyển đổi tư duy, xem rác thải là nguồn tài nguyên: Thay đổi từ mô hình tuyến tính “khai thác – sản xuất – thải bỏ” sang quy trình khép kín. Các phế phụ phẩm trong nông nghiệp như rơm rạ, vỏ trọt, thân cây, chất thải chăn nuôi… được tái sử dụng để làm phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc năng lượng sinh khối. Đồng thời, thực hiện nghiêm túc Luật Bảo vệ môi trường 2020 để quản lý, thu gom, tái chế rác thải, biến rác thành nguồn lực chiến lược phục vụ sản xuất; (ii) Xây dựng và vận hành thị trường các-bon, xem đây là công cụ tài chính quan trọng nhất trong thập kỷ tới; (iii) Đổi mới công nghệ và phát triển đa giá trị, ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số để tối ưu hóa đầu vào (phân bón, nước tưới, thuốc bảo vệ thực vật); tích hợp kinh tế tuần hoàn để khai thác giá trị hệ sinh thái dưới tán rừng, phát triển du lịch sinh thái nông nghiệp…
Thảo luận về vấn đề ESG và chuỗi cung ứng bền vững: Từ áp lực tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh quốc gia, các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu phát triển bền vững và các tiêu chuẩn thương mại quốc tế ngày càng khắt khe, ESG đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Nếu trước đây các doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào giá thành, năng suất, chất lượng sản phẩm, thì hiện nay việc đáp ứng tiêu chuẩn ESG đã trở thành điều kiện quan trọng để tham gia và duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Sự dịch chuyển này phản ánh xu hướng mới của nền kinh tế thế giới, khi các tập đoàn đa quốc gia và nhà đầu tư không chỉ đánh giá doanh nghiệp dựa trên hiệu quả kinh doanh, mà còn xem xét mức độ phát thải khí nhà kính, việc sử dụng tài nguyên, trách nhiệm đối với người lao động, tính minh bạch trong quản trị cũng như khả năng kiểm soát rủi ro. Nhiều cơ chế như điều chỉnh các-bon xuyên biên giới (CBAM), quy định truy xuất nguồn gốc hay yêu cầu về lao động bền vững đang tạo ra những “luật chơi” mới đối với hoạt động sản xuất và thương mại quốc tế. Trong bối cảnh đó, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu, nhằm quản lý toàn bộ vòng đời sản phẩm theo hướng giảm thiểu tác động môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo đảm các tiêu chuẩn lao động và nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ hệ sinh thái sản xuất. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của đối tác, thị trường xuất khẩu, mà còn góp phần tối ưu hóa hoạt động sản xuất, tiết kiệm chi phí năng lượng, nguyên liệu và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn.
Đáng chú ý, theo các đại biểu, ESG đang mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp Việt Nam. Trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, các nhà nhập khẩu ngày càng ưu tiên lựa chọn những nhà cung cấp có khả năng đáp ứng tiêu chuẩn xanh, minh bạch và có trách nhiệm. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời tiếp cận các nguồn tài chính xanh từ ngân hàng, quỹ đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa cơ hội này, doanh nghiệp cần bắt đầu từ những bước đi căn bản như đo lường phát thải, đánh giá rủi ro ESG trong chuỗi cung ứng, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và tăng cường công khai, minh bạch thông tin. Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, đơn vị nghiên cứu và đối tác công nghệ, nhằm hình thành hệ sinh thái hỗ trợ chuyển đổi xanh. Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh sẽ không chỉ thuộc về những doanh nghiệp có quy mô lớn hay nguồn lực mạnh, mà thuộc về những doanh nghiệp thích ứng nhanh với yêu cầu phát triển bền vững. ESG và chuỗi cung ứng bền vững vì thế không chỉ là công cụ quản trị hiện đại mà còn là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong nền kinh tế xanh toàn cầu.
Theo Bùi Hằng (Tạp chí Môi trường)
